- Тый шкетын огыл, а ме коктын. Шкетланет нуным йол ӱмбак шогалташ неле лиеш... Но шижам: шучко чер мемнам  ойыра...

Анян шомакше Полканын шӱмжым пуйто кокыте пӱчкын ойырыш. Сукалтымаштак чон йӧсын, но изи йӱкын кычкырале:

- Черже, йӱштыжӧ, шужымашыже, мент-влакше - чыланат да чылажат мемнан ваштареш... Кушто вара мемнан титакна?! Суртдымо-печыдыме улмына дене титакан улына мо?!

Тӱжвалне йол йӱк шоктыш. Вӱдылкам кучен, Саша пурен шогале:

- Теве, изиш наледышым, - киндым, шӧр пакетым луктын пыштыш.- Шукырак наледаш окса ыш сите.

Полкан шӧрым коркаш содор оптале, калай коҥга ӱмбаке шолташ шындыш. Кокла гычак Саша деч йодо:

- А кушто Мюллер? Неужели...

- Чын, ойлымыж семынак Мюллер Москваш кудале. Кугу олаште илыше кодаш куштылгырак, мане. Мемнан кочкаш наледаш окса уке, а тудо автобусыш шинчын кудалаш ситарен.

Полканын шыдешкымыже шижалте. Йолташла иленыт, да кенета теве тыге...

- Арам мо Мюллер лӱмедышан. Оксам изин-изин шапашлен, ме веле пален огынал.

- Мюллер... - коҥгаште тулвуйым удыркалышыжла пелештыш Саша,- Тудын чын лӱмжым тый паленат?

- Ойлен ыле икана. Ала Костя, ала Кирилл - рашынже ынде омат шарне. Аня, чечас шӧр шолаш пура.

Аня йӧсын шӱлалтыш, вара гына йӱкшӧ шоктыш:

- Те шке кочса, рвезе-влак... Мыланемже ынде мо? Нимат ок кӱл... Шижам: таче але эрла...

Саша Аня дек лишеме:

- Тыге ит ойло, Аня. Сайынрак кочкат гын, тӧрланет.

Полканат лишеме. Шӧр ден киндым кучыктынеже.

- Шого, Рома, кочкышетым ӧрдыжкырак шынде.  Мый тыланда ик йомакым каласынем. Тольык мыйым, пожалуйста, тӱжваке лукса. Кечым ужнем, кавам ончалнем... Тыге йомакем дек лишкырак лиям.

Полкан ден Саша ӱдырын йодмыжым шуктышт: вакшышыжге нумалын, тӱжваке луктыч. Кечым, канде кавам ончалын,  ӱдырын чурийже веселаҥмыла лие:

-  Южшо могае... Йӧра, ынде йомакем колыштса. Уло тӱнялан ик ший-канде тӱсан эл лийын. Кугу-кугу эл. Еҥ-влакше тушто тӱрлӧ-тӱрлӧ йылме дене кутыреныт гынат, икте-весыштым моткоч сайын умыленыт. Патыр, чолга, ушан, икте-весышт дене кугешныше, икте-весыштым пагалыше лийыныт. Илашышт чылаштын шке пӧртышт лийын. Чылан пашам ыштеныт. Пашашке пайремышкыла йывыртен коштыныт. Эн сайже, паледа, мо?

Полкан ден Саша икте-весыштым ончальыч, но ӱдырлан вашештен ышт керт.

- Ший-канде элыште нужналык лийын огыл - вот мо... Ший-канде элыште икшыве-влакым эре ончыл верыште ужыныт. Нунылан мурым муреныт. Нунын лӱмеш книга-влакым возеныт... Но тиде элым осал чонан-влак шылтеныт але шолыштыныт - рашынже ом пале.

- Оҥай, - ыштале Полкан. - Тыгай йомакшым кӧ деч колынат? Чынжым гын тыгай эл лиеш мо?

- Свалкыште илымем годым ик шоҥго ушан кочай каласкален.

- Лиеш докан,- Саша Аням кумылаҥдымыла ешарыш.- Кунам чыла сай, чонетым порылык авалта, шкат порырак лият. Тунам тыглай тӱсшат шийын-кандын але йошкаргын-кынан коймыла чучеш.

- Саде кочай ший-канде элым уэш пӧртылташ кӱлеш манын. Тунам суртдымо-печыдыме икшыват, кугыеҥ-влакат уремыште, свалкылаште илен огыт кошт, манын. Тиде элжым ала те ужыда, рвезе-влак? Ала тушто шке пӧртыштыда илаш тӱҥалыда…

- Кугу, сай вашталтышым вучен шукташ ик айдемын ӱмыржӧ огеш сите.

- Полкан, молан вучен шинчаш?! Тиде сайжым шкаланна ышташ кӱлеш! Эх, тунам, Ануш, тыйын черетымат эмлена ыле.

Ӱдырлан иканаште веселанат, шӱлыканат чучо:

- А паледа, рвезе-влак, ош тӱняште садак сай: кече шыргыжеш, кава канде-канде, йырым-ваш волгыдо. А тушто, мланде йымалне, пычкемыш, йӱштӧ докан. Йӱштыжак чоным кормыжта. Адакшым чылт шкетын... Рома, Саша, уке лиймекем, мыйым шӱгарлаш ида тойо. Тушан тояш тендан садак оксада уке. Мыйын колымем нерген нигӧлан ида ойло. Нигушкат ида увертаре.

Полкан Анян кидшым оҥ пеленже нале:

- Ануш, шомакет-влак дене чоннам ит турж.

Аня нелын шӱлалтыш, эркын адак ойлаш тӱҥале:

- Рвезе-влак, ойлышашем ойлен кодем. Колыштса... Теве тиде нарашта куэ йымалан мыйым тоеда. Нарашта куэ йымалне нарашта ӱдыр кияш тӱҥалеш...- шинчавӱд пырче-влак ошемше чурийже мучко поче-поче куржын волышт. - Тӱшкан тойымо шӱгарлаште мый йомам. Илен-толын, эсогыл теат верештын ода керт. А тыште мыйын памятникем кызытак уло – теве тудо, ош куэ. Мыланем пычкемыште кияш йокрок ок лий - пеленем куэн вожшо-влак лийыт. Илен-толын, куэ воктенсе вер ала легендыш савырна. Тачысе осал илышым вурсышо легендыш. Ончыкылан ӱшаным пуышо легендыш... Теат, мыйым шарналтен, ала толаш тӱҥалыда. Толыда вет? Аралыза шкендам. Эҥертен илыза икте-весыланда... Эх, «олига-арх-влаке-ем»...

Редакций деч: материалым мучаш марте луднеда гын, 2011 ий 12 январьысе "Марий Эл" газет номерым але газетын PDF электронный версийыжым лудса.

Электронный подписке нерген ешартыш информацийым http://www.mariel.org.ru/podpiska/4145-jelektronnyjj-podpiska.html интернет лаштыкыште муаш лиеш.

 (Умбакыже лиеш.)